{"id":78590,"date":"2020-01-03T08:01:17","date_gmt":"2020-01-03T14:01:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=78590"},"modified":"2020-01-06T11:16:13","modified_gmt":"2020-01-06T17:16:13","slug":"investigadores-desarrollan-proyecto-para-incrementar-produccion-de-cacao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/ciencia\/investigadores-desarrollan-proyecto-para-incrementar-produccion-de-cacao\/","title":{"rendered":"Investigadores desarrollan proyecto para incrementar producci\u00f3n de cacao"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">D<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">esde <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">hace siete a\u00f1os <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Eliezer <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Cocoletzi<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> , Enrique Hip\u00f3lito , Jorge <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Rica\u00f1o<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> y Jos\u00e9 Mar\u00eda Ramos <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">realizan<\/span><\/i><i><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> investigaciones en parcelas experimentales<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\"><br \/>\n<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_78593\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-78593\" class=\"size-full wp-image-78593\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-1.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-1.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-1-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-78593\" class=\"wp-caption-text\">Sistema agroforestal del cacao<\/p><\/div>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">03\/01\/2020, Xalapa, Ver.- <\/span><\/i><\/b><span data-contrast=\"auto\">La interacci\u00f3n del cacao con otras especies es ben\u00e9fica para su producci\u00f3n, reporta una de las investigaciones del <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuerpo acad\u00e9mico (CA) en consolidaci\u00f3n Manejo y Conservaci\u00f3n de Recursos Bioculturales, adscrito al <a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/ecodialogo\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Centro de <\/a><\/span><span data-contrast=\"auto\">EcoAlfabetizaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y Di\u00e1logo de Saberes (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">EcoDi\u00e1logo<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) de la Universidad Veracruzana (UV)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Este trabajo, des<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rrollado por <\/span><span data-contrast=\"auto\">los cient\u00edficos Eliezer <\/span><span data-contrast=\"auto\">Cocoletzi<\/span><span data-contrast=\"auto\"> V\u00e1squez, Enrique Hip\u00f3lito Romero, Jorge Rica\u00f1o Rodr\u00edguez y Jos\u00e9 Mar\u00eda Ramos Prado<\/span><span data-contrast=\"auto\">, se <\/span><span data-contrast=\"auto\">enfoca<\/span> <span data-contrast=\"auto\">en la <\/span><span data-contrast=\"auto\">ecofisiolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del cacao y analiza la relaci\u00f3n de la estructura y funci\u00f3n de la planta con el medio ambiente<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El t\u00edtulo de<\/span><span data-contrast=\"auto\">l proyecto de <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigaci\u00f3n es \u201cRescate biocultural de sistemas agroforestales con especies d<\/span><span data-contrast=\"auto\">e alto valor<\/span><span data-contrast=\"auto\"> econ\u00f3mico, ecol\u00f3gico y social\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el cacao fue elegido<\/span><span data-contrast=\"auto\"> precisamen<\/span><span data-contrast=\"auto\">te porque se trata de una especie<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cuyo <\/span><span data-contrast=\"auto\">centro<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de domesticaci\u00f3n est\u00e1 aqu\u00ed, en Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y con la que tenemos una amplia historia biocultural<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El escenario son<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tres parcelas <\/span><span data-contrast=\"auto\">experimentales <\/span><span data-contrast=\"auto\">montadas en 2012, donde<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se<\/span><span data-contrast=\"auto\"> estudia<\/span> <span data-contrast=\"auto\">el funcionamiento y rendimiento de cuatro variedades <\/span><span data-contrast=\"auto\">mejorad<\/span><span data-contrast=\"auto\">as del Instituto Nacional de Investigaciones Forestales, Agr\u00edcolas y Pecuarias. <\/span><span data-contrast=\"auto\">Las parcelas est\u00e1n ubicadas en <\/span><span data-contrast=\"auto\">la<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> localidad<\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Nuevo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">O<\/span><span data-contrast=\"auto\">jital<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Papantla<\/span><span data-contrast=\"auto\">, y en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Rancho<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Papayal, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Nautla<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ambas pertenecien<\/span><span data-contrast=\"auto\">tes a Veracruz; as\u00ed como Cerro C<\/span><span data-contrast=\"auto\">amar\u00f3n, <\/span><span data-contrast=\"auto\">San Pedro <\/span><span data-contrast=\"auto\">Ixcatl\u00e1n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Oaxaca.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El dise\u00f1o de las parcelas es<\/span><span data-contrast=\"auto\">tuvo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> meticulosamente cuidado y las tres tienen el mismo n\u00famero de individuos de <\/span><span data-contrast=\"auto\">las <\/span><span data-contrast=\"auto\">variedades <\/span><span data-contrast=\"auto\">de cac<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">, en condiciones de sistema<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> agroforestal<\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u2013enti\u00e9ndase as\u00ed a la combinaci\u00f3n de <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e1rboles<\/span><span data-contrast=\"auto\"> maderables<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> frutales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">herb\u00e1ceas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con cultivos agr\u00edcolas, cuya finalidad es <\/span><span data-contrast=\"auto\">incrementar y optimizar l<\/span><span data-contrast=\"auto\">a producci\u00f3n en forma sostenida<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><span data-contrast=\"auto\">sistema<\/span><span data-contrast=\"auto\"> agroforestal<\/span><span data-contrast=\"auto\">, remarc\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">Cocoletzi<\/span><span data-contrast=\"auto\">, genera m\u00faltiples <\/span><span data-contrast=\"auto\">beneficios e ingresos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> al productor, derivado de la diversidad de cultivos que tiene<\/span><span data-contrast=\"auto\">; caso contrario es el del monocultivo, donde una <\/span><span data-contrast=\"auto\">enfermedad podr\u00eda resultar \u201cdevastadora\u201d y genera ingresos s\u00f3lo por un producto.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cLa investigaci\u00f3n que estamos realizando es <\/span><span data-contrast=\"auto\">para <\/span><span data-contrast=\"auto\">entender c\u00f3mo se comporta <\/span><span data-contrast=\"auto\">el cacao <\/span><span data-contrast=\"auto\">en diferentes condiciones geogr\u00e1ficas, clim\u00e1ticas y <\/span><span data-contrast=\"auto\">microclim\u00e1ticas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, y <\/span><span data-contrast=\"auto\">as\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">asociar <\/span><span data-contrast=\"auto\">su<\/span> <span data-contrast=\"auto\">estructura y funci\u00f3n con la productividad. <\/span><span data-contrast=\"auto\">N<\/span><span data-contrast=\"auto\">os interesa <\/span><span data-contrast=\"auto\">comprender <\/span><span data-contrast=\"auto\">los beneficios<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que el cacao<\/span><span data-contrast=\"auto\"> representa para los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> productores <\/span><span data-contrast=\"auto\">en el sistema agroforestal <\/span><span data-contrast=\"auto\">en t\u00e9rminos de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> su<\/span><span data-contrast=\"auto\"> productividad<\/span><span data-contrast=\"auto\">, tomando como eje la <\/span><span data-contrast=\"auto\">ecofisiolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del cultivo y su <\/span><span data-contrast=\"auto\">bioculturalidad<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que <\/span><span data-contrast=\"auto\">comprende<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las pr\u00e1cticas de manejo que tiene cada uno de los productores<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El grupo de trabajo tiene diversos temas de investigaci\u00f3n e<\/span><span data-contrast=\"auto\">n las parcelas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> experimentales,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hay <\/span><span data-contrast=\"auto\">estudiantes que <\/span><span data-contrast=\"auto\">miden los atributos funcionales en las plantas, otros <\/span><span data-contrast=\"auto\">eval\u00faan <\/span><span data-contrast=\"auto\">las con<\/span><span data-contrast=\"auto\">diciones <\/span><span data-contrast=\"auto\">microclim\u00e1ticas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, algunos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> determinan las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> caracter\u00edsticas de los \u00e1rboles, entre <\/span><span data-contrast=\"auto\">otras.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cAl realizar estas tareas podemos <\/span><span data-contrast=\"auto\">asociar <\/span><span data-contrast=\"auto\">las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> condiciones en <\/span><span data-contrast=\"auto\">que el cacao se est\u00e1 desarrollando, para determinar c\u00f3mo <\/span><span data-contrast=\"auto\">impacta <\/span><span data-contrast=\"auto\">en su productividad.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Actualmente<\/span><span data-contrast=\"auto\">, han<\/span><span data-contrast=\"auto\"> recabado informaci\u00f3n de un a\u00f1o, pero refleja el resultado de lo<\/span><span data-contrast=\"auto\">s siete que tienen las parcelas de haberse establecido<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u201cLa teor\u00eda dice que el cacao necesita en los primeros a\u00f1os <\/span><span data-contrast=\"auto\">alrededor del <\/span><span data-contrast=\"auto\">6<\/span><span data-contrast=\"auto\">0<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por ciento<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">sombra para que se desarroll<\/span><span data-contrast=\"auto\">e adecuadamente<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y despu\u00e9s \u00e9sta debe reducirse<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es decir, <\/span><span data-contrast=\"auto\">incrementar la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cantidad de luz<\/span><span data-contrast=\"auto\"> para <\/span><span data-contrast=\"auto\">aumentar <\/span><span data-contrast=\"auto\">su productividad<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">S<\/span><span data-contrast=\"auto\">in embargo<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hemos encontrado que la sombra es un componente importan<\/span><span data-contrast=\"auto\">te para la producci\u00f3n de frutos, al menos siete a\u00f1os despu\u00e9s del establecimiento sigue siendo necesaria\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El panorama permite al cient\u00edfico determinar c\u00f3mo es que la planta de cacao responde a condiciones clim\u00e1ticas diferentes y a las especies con las que est\u00e1 asociada.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Cuando el productor tiene en su parcela m\u00e1s de <\/span><span data-contrast=\"auto\">una especie <\/span><span data-contrast=\"auto\">obtiene diversos beneficios, del cacao obtiene<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un alto valor econ\u00f3mico; justamente la interacci\u00f3n del cacao con <\/span><span data-contrast=\"auto\">otros cultivos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">pl\u00e1tano<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">vainilla<\/span><span data-contrast=\"auto\">, por citar un par\u2013 ha sido ben\u00e9fica.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Lo que procede ahora en la investigaci\u00f3n es analizar c\u00f3mo es que otra especie podr\u00eda interactuar tambi\u00e9n en el sistema agroforestal: <\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">a vainilla.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cDe hecho tenemos datos preliminares de c\u00f3mo <\/span><span data-contrast=\"auto\">se compo<\/span><span data-contrast=\"auto\">rta la vainilla en estos sistemas agroforestales y el paso siguiente es <\/span><span data-contrast=\"auto\">continuar con <\/span><span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigaci\u00f3n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ecofisiol\u00f3gica<\/span><span data-contrast=\"auto\"> resultado de la interacci\u00f3n cacao-vainilla.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La estrategia que tiene esta investigaci\u00f3n, desde el establecimiento de las parcelas, es que los produ<\/span><span data-contrast=\"auto\">ctores se apropien del cultivo. <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Generar consciencia en los productores para que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cu<\/span><span data-contrast=\"auto\">iden<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las plantas<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">parte de esta alianza con los productores fue el capacitarlos para que le provean a la planta el cuidado necesario\u201d, <\/span><span data-contrast=\"auto\">a\u00f1adi\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">Cocoletzi<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_78594\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-78594\" class=\"size-full wp-image-78594\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-2.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-2.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-2-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-78594\" class=\"wp-caption-text\">\u00c1rbol de cacao con alta productividad<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">Colaboraci\u00f3n acad\u00e9mico-<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">estudiantes<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En esta investigaci\u00f3n participan <\/span><span data-contrast=\"auto\">estudiantes que desarrollan su s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ervicio <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocial, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tal es el caso de Luz del Carmen Hern\u00e1ndez Fuentes, de la Licenciatura en Geograf\u00eda de la Facultad de Econom\u00eda.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cLas actividades vinculadas con mi perfil de ge\u00f3grafa refuerzan los conocimientos adquiridos mientras llevo algunas materias como Edafolog\u00ed<\/span><span data-contrast=\"auto\">a, Uso de S<\/span><span data-contrast=\"auto\">uelo y <\/span><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">valuaci\u00f3n de <\/span><span data-contrast=\"auto\">T<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierras, Biogeograf\u00eda y Geograf\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">gr\u00edcola.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para ella, lo aprendido en <\/span><span data-contrast=\"auto\">el trabajo de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> campo <\/span><span data-contrast=\"auto\">que hacen como parte <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la l<\/span><span data-contrast=\"auto\">icenciatura <\/span><span data-contrast=\"auto\">se ha complementado con las encomiendas que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> realiza en esta investigaci\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">En el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ervicio <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocial tenemos como objetivos<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> corto <\/span><span data-contrast=\"auto\">plazo desarrollar estrategias para mejorar aspectos productivos culturales y tecnol\u00f3g<\/span><span data-contrast=\"auto\">icos de sistemas agroforestales;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a largo plazo<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">restaurar, conservar y manejar mediante el enriquecimiento especies bioculturales, el paisaje fragmentado y deteriorado, basado <\/span><span data-contrast=\"auto\">en la sinergia entre saberes tradicionales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y el conocimiento cient\u00edfico.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La universitaria expres\u00f3 su gusto por lo que aprende en el <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ervicio <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocial, sobre todo porque convive con estudiantes de otras disciplinas, como <\/span><span data-contrast=\"auto\">los de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Biolog\u00eda y Ciencias Agr\u00edcolas. \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">C<\/span><span data-contrast=\"auto\">uando llegu\u00e9 <\/span><span data-contrast=\"auto\">hab\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> muchas cosas que no conoc\u00eda ni sab\u00eda c\u00f3mo hacerlas<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">pero<\/span><span data-contrast=\"auto\">, en estos meses he aprendido y me estoy desarrollando m\u00e1s en el sentido de la investigaci\u00f3n y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> trabajar en equipo\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Juan Carlos Tlapa Fern\u00e1ndez<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Armando Mendoza P\u00e9rez<\/span><span data-contrast=\"auto\">, estudiante<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Ingenier\u00eda en Agronom\u00eda de la Facultad de Ciencias Agr\u00edcolas, tambi\u00e9n desarrolla<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> su <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ervic<\/span><span data-contrast=\"auto\">io <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocial en<\/span> <i><span data-contrast=\"auto\">Eco<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">D<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">i<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u00e1<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">logo<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\"> y sobre su quehacer <\/span><span data-contrast=\"auto\">en esta investigaci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">expus<\/span><span data-contrast=\"auto\">ieron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que<\/span> <span data-contrast=\"auto\">realizan<\/span> <span data-contrast=\"auto\">mediciones de <\/span><span data-contrast=\"auto\">los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> estomas de las hoj<\/span><span data-contrast=\"auto\">as de <\/span><span data-contrast=\"auto\">cacao<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> toma<\/span><span data-contrast=\"auto\">n <\/span><span data-contrast=\"auto\">capturas <\/span><span data-contrast=\"auto\">fotogr\u00e1ficas con microscopio y despu\u00e9s las <\/span><span data-contrast=\"auto\">miden<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (en <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">softwares<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\"> especializados, como <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">ImageJ<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Emmely<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Lisbeth Guzm\u00e1n Cort\u00e9s, de la Licenciatura en Geograf\u00eda, recientemen<\/span><span data-contrast=\"auto\">te se incorpor\u00f3 al realizar el s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ervicio <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocial y expres\u00f3 su inter\u00e9s por involucrarse con esta investigaci\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_78591\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-78591\" class=\"size-full wp-image-78591\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-4.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"476\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-4.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-4-300x198.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-78591\" class=\"wp-caption-text\">Eliezer Cocoletzi y estudiantes<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">La gracia <\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">de beneficiar la vainilla<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Adem\u00e1s, <\/span><span data-contrast=\"auto\">se est\u00e1n realizando tesis<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de licenciatura y posgrado <\/span><span data-contrast=\"auto\">que se insertan en este proyecto cient\u00edfico<\/span><span data-contrast=\"auto\">, como <\/span><span data-contrast=\"auto\">la de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Miriam Raquel <\/span><span data-contrast=\"auto\">Musule<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Murcia<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de la Maestr<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00eda en Econom\u00eda Ambiental y Ecol\u00f3gica, adscrita a l<\/span><span data-contrast=\"auto\">a Facultad de Econom\u00eda de la UV, quien investiga <\/span><span data-contrast=\"auto\">sobre desarrollo empresarial rural<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">espec\u00edficamente con el cultivo de la vainilla en la comunidad Nuevo <\/span><span data-contrast=\"auto\">Ojital<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La familia con la que trabaja el tema se distingue porque <\/span><span data-contrast=\"auto\">es la \u00fanica en esa regi\u00f3n que <\/span><span data-contrast=\"auto\">beneficia la vainilla, a diferencia de otras que la venden en verde. Para ella, se trata de un buen ejemplo para estimular el cultivo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ah\u00ed<\/span><span data-contrast=\"auto\">, mismo que fue insigne <\/span><span data-contrast=\"auto\">y representativo <\/span><span data-contrast=\"auto\">en el pasado.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cLa mayor\u00eda no ve rentable el cultivo, porque en verde est\u00e1 m\u00e1s o menos en 700 pesos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el kilo<\/span><span data-contrast=\"auto\">; si la benefician el kilo asciende a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> alrededor de 11 mil pesos\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, expuso a manera de imaginar cu\u00e1les son<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los ingresos entre una y otra presentaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del producto.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Musule<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Murcia<\/span><span data-contrast=\"auto\"> remarc\u00f3 que su trabajo busca evidenciar <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">bajo el m\u00e9todo cient\u00edfico<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que <\/span><span data-contrast=\"auto\">al desarrollar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> buenas pr\u00e1cticas de producci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> no s\u00f3lo centra<\/span><span data-contrast=\"auto\">r<\/span><span data-contrast=\"auto\">se<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en el mercado local, es pos<\/span><span data-contrast=\"auto\">ible obtener mejo<\/span><span data-contrast=\"auto\">res ganancias; adem\u00e1s d<\/span><span data-contrast=\"auto\">e mejorar el ingreso, se evita<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la conversi\u00f3n del <\/span><span data-contrast=\"auto\">cultivo de la vainilla por otro, como <\/span><span data-contrast=\"auto\">el de los c\u00edtricos, que <\/span><span data-contrast=\"auto\">es abundante en el sitio<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">poco <\/span><span data-contrast=\"auto\">redituable.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por su parte, Fabi\u00e1n Montejo V\u00e1zquez, tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la Maestr<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00eda en Econom\u00eda Ambiental y Ecol\u00f3gica, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuyo trabajo de tesis consiste en <\/span><span data-contrast=\"auto\">comparar dos de las parcelas <\/span><span data-contrast=\"auto\">experimentales <\/span><span data-contrast=\"auto\">(la de Oaxaca y Papantla)<\/span><span data-contrast=\"auto\"> comparti\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Estoy comparando y formando indicadores para medir la sostenibilidad que existe entre estas dos parcelas. <\/span><span data-contrast=\"auto\">Considero<\/span> <span data-contrast=\"auto\">indicadores econ\u00f3micos, ecol\u00f3gicos y ambientales.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Montejo V\u00e1zquez<\/span><span data-contrast=\"auto\"> subray\u00f3 la importancia de las investigaciones que se <\/span><span data-contrast=\"auto\">desarrollan <\/span><span data-contrast=\"auto\">en materia de manejo y conservaci\u00f3n de recursos bioculturales.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cHoy en d\u00eda se ha tergiversado el trabajo que hacen los acad\u00e9micos y no hay un beneficio directo para la sociedad; aqu\u00ed es<\/span><span data-contrast=\"auto\">t\u00e1<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un claro ejemplo de lo que hace este CA, hay trabajo directo con los actores principales de la econom\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">en M\u00e9xico.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para \u00e9l, el mejor mensaje que env\u00eda este CA <\/span><span data-contrast=\"auto\">a la sociedad y a la clase pol\u00edtica toma<\/span><span data-contrast=\"auto\">do<\/span><span data-contrast=\"auto\">ra de <\/span><span data-contrast=\"auto\">decisiones<\/span> <span data-contrast=\"auto\">es que el sector agr\u00edcola no es el problema s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ino una soluci\u00f3n para este pa\u00eds.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_78592\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-78592\" class=\"size-full wp-image-78592\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-3.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-3.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/030120-Cacao-3-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-78592\" class=\"wp-caption-text\">Preparaci\u00f3n del equipo para el registro de condiciones microclim\u00e1ticas<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>La interacci\u00f3n del cacao con otras especies es ben\u00e9fica para su producci\u00f3n, reporta estudio realizado por integrantes del Centro de EcoAlfabetizaci\u00f3n y Di\u00e1logo de Saberes de la UV<\/p>\n","protected":false},"author":1508,"featured_media":78594,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":["post-78590","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciencia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1508"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=78590"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78590\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/78594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=78590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=78590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=78590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}