{"id":80615,"date":"2020-02-18T08:00:27","date_gmt":"2020-02-18T14:00:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=80615"},"modified":"2020-02-18T11:24:38","modified_gmt":"2020-02-18T17:24:38","slug":"sitio-arqueologico-de-toxpan-fue-fundado-por-grupos-nativos-omar-melo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/reportaje\/sitio-arqueologico-de-toxpan-fue-fundado-por-grupos-nativos-omar-melo\/","title":{"rendered":"Sitio arqueol\u00f3gico de Toxpan fue fundado por grupos nativos: Omar Melo"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Para el arque\u00f3logo <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">de la UV<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> ninguna de las gran<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">des culturas, como la Totonaca o la Olmeca, <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">incidi<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u00f3 <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">esa ciudad<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_80377\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/110220-Toxpan-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-80377\" class=\"size-full wp-image-80377\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/110220-Toxpan-2.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"482\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/110220-Toxpan-2.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/110220-Toxpan-2-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-80377\" class=\"wp-caption-text\">Omar Melo <span data-contrast=\"auto\">Mart\u00ednez, acad\u00e9mico de la Facultad de Antropolog\u00eda<\/span><\/p><\/div>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">18<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/02\/2020, Xalapa, Ver.- <\/span><\/i><\/b><span data-contrast=\"auto\">El <\/span><span data-contrast=\"auto\">sitio arqueol\u00f3gico San Francisco <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpan<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ubicado en C\u00f3rdoba,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">no fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">fundado <\/span><span data-contrast=\"auto\">por ninguno de los grandes grupos culturales que habitaron el actual territorio veracruzano, como los totonacos o los olmecas, sino por uno local muy particular, plante\u00f3 el acad\u00e9mico de la <a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/antropologia\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Facultad de Antropolog\u00eda<\/a> de la Universidad Veracruzana (UV), <\/span><span data-contrast=\"auto\">Omar Melo Mart\u00ednez<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">C<\/span><span data-contrast=\"auto\">reo que fue un enclave bastante importante de control de paso, tanto de personas<\/span> <span data-contrast=\"auto\">como de productos, b<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e1sicamente de obsidiana<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">toda vez que esta<\/span><span data-contrast=\"auto\">mos en un punto desde el cual es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> f\u00e1cil llegar al Pico de Orizaba, donde est\u00e1n <\/span><span data-contrast=\"auto\">las minas\u201d, dijo Melo Mart\u00ednez en entrevista para <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Universo<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">n su momento, <\/span><span data-contrast=\"auto\">desde <\/span><span data-contrast=\"auto\">ah\u00ed se control\u00f3 la obsidiana y se reparti\u00f3 hacia la <\/span><span data-contrast=\"auto\">costa del Golfo y el Altiplano c<\/span><span data-contrast=\"auto\">entral<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d, <\/span><span data-contrast=\"auto\">indic\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con base en el material que se ha encontrado en el lugar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><span data-contrast=\"auto\">lasca<\/span><span data-contrast=\"auto\">s, navajillas, n\u00facleos agotados y formas)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El arque\u00f3logo coment\u00f3 que la obsidiana ten\u00eda gran valor en \u00e9pocas pasadas, dada su utilidad en la vida cotidiana, de la misma manera que en las sociedades actuales hay materias primas muy <\/span><span data-contrast=\"auto\">preciadas,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">como<\/span> <span data-contrast=\"auto\">el acero<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEn aque<\/span><span data-contrast=\"auto\">l momento era uno de los implementos de mayor utilidad para los mesoamericanos. Incluso, <\/span><span data-contrast=\"auto\">las cr\u00f3nicas <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la Conquista cuentan <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">los espa\u00f1oles <\/span><span data-contrast=\"auto\">prefer\u00edan el filo de la obsidiana que el de sus espadas para rasurarse<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">De acuerdo con las investigaciones realizadas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpan (expresi\u00f3n n\u00e1huatl que significa \u201cLugar de conejos\u201d)<\/span><span data-contrast=\"auto\"> fue habitado en el periodo C<\/span><span data-contrast=\"auto\">l\u00e1sico<\/span> <span data-contrast=\"auto\">temprano <\/span><span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">hasta <\/span><span data-contrast=\"auto\">el P<\/span><span data-contrast=\"auto\">ostcl\u00e1sico <\/span><span data-contrast=\"auto\">temprano <\/span><span data-contrast=\"auto\">(<\/span><span data-contrast=\"auto\">3<\/span><span data-contrast=\"auto\">00<\/span><span data-contrast=\"auto\"> al 11<\/span><span data-contrast=\"auto\">00 despu\u00e9s de Cristo).<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEstoy hablando del momento en el que tentativamente se construyeron las grandes estructuras<\/span><span data-contrast=\"auto\">; e<\/span><span data-contrast=\"auto\">so no implica que haya antecedentes de ocupaciones anteriores.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Aunque com\u00fanmente se piensa que los grupos culturales que habitaron Verac<\/span><span data-contrast=\"auto\">ruz fueron los huastecos en el norte, totonacas en el c<\/span><span data-contrast=\"auto\">entro y <\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">lmecas en el sur, <\/span><span data-contrast=\"auto\">ninguno de \u00e9stos fue el art\u00edfice de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpan<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> decir del arque\u00f3logo, esta ciudad fue habitada por <\/span><span data-contrast=\"auto\">un grupo cultural local muy particular: \u201cNo es nada descabellado decirlo, al contrario, <\/span><span data-contrast=\"auto\">es darle su lugar a los entornos.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">P<\/span><span data-contrast=\"auto\">robablemente <\/span><span data-contrast=\"auto\">hubo <\/span><span data-contrast=\"auto\">otros grupos culturales que se <\/span><span data-contrast=\"auto\">asentaron <\/span><span data-contrast=\"auto\">en la regi\u00f3n, pero en su momento <\/span><span data-contrast=\"auto\">o despu\u00e9s de esta ocupaci\u00f3n. S<\/span><span data-contrast=\"auto\">e han encontrado <\/span><span data-contrast=\"auto\">filiaciones<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de grupos olmecas en la zona, pero eso no pone en evidencia <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> era<\/span><span data-contrast=\"auto\"> olmeca, tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">hay grupos nahuas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hasta la fecha, pero eso no quiere decir que sea nahua.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\"><br \/>\n<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_80431\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-80431\" class=\"size-full wp-image-80431\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-1.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"542\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-1.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-1-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-80431\" class=\"wp-caption-text\">Vista hacia el Centro de Entrenamiento y Educaci\u00f3n Especial de la UV. Al interior del sitio se aprecia un aljibe<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">\u00c9poca contempor\u00e1nea<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Ese lugar ubicado en la zona n<\/span><span data-contrast=\"auto\">orte de C\u00f3rdoba<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ha pasado por tres ocupaciones: <\/span><span data-contrast=\"auto\">prehisp\u00e1nica, <\/span><span data-contrast=\"auto\">colonial y <\/span><span data-contrast=\"auto\">contempor\u00e1nea. <\/span><span data-contrast=\"auto\">Dado el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> contexto, <\/span><span data-contrast=\"auto\">no se <\/span><span data-contrast=\"auto\">descarta el saqueo de piezas,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la destrucci\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">n de basamentos piramidales<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">que la antigua ciudad abarcara<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una extensi\u00f3n mayor<\/span><span data-contrast=\"auto\">, esto con base en estudios<\/span> <span data-contrast=\"auto\">previos <\/span><span data-contrast=\"auto\">realizados por el <\/span><span data-contrast=\"auto\">Instituto Nacional de Antropolog\u00eda e Historia<\/span> <span data-contrast=\"auto\">(<\/span><span data-contrast=\"auto\">INAH<\/span><span data-contrast=\"auto\">)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por ejemplo, el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">itio<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rqueol\u00f3gico <\/span><span data-contrast=\"auto\">fue terreno en el que se cultiv\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">ca\u00f1a,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> caf\u00e9 y <\/span><span data-contrast=\"auto\">c\u00edtricos, pues perteneci\u00f3 a la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ex hacien<\/span><span data-contrast=\"auto\">da Santa Margarita, fundada<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en la primera mitad del siglo XIX<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> c<\/span><span data-contrast=\"auto\">erca <\/span><span data-contrast=\"auto\">estaba <\/span><span data-contrast=\"auto\">el Ingenio de San Francisco<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y de ah\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">es que <\/span><span data-contrast=\"auto\">se toma su actual nombre.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Omar Melo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> c<\/span><span data-contrast=\"auto\">urador del acervo Culturas del Centro<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en el Museo de Antropolog\u00eda de Xalapa (MAX)<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> record\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">en 2005 <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuando <\/span><span data-contrast=\"auto\">familias cordobesas <\/span><span data-contrast=\"auto\">decidieron <\/span><span data-contrast=\"auto\">donar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a la UV <\/span><span data-contrast=\"auto\">parte de ese terreno.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Se trat\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">de 15 hect\u00e1reas y e<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> nueve de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ellas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se encuentra el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">sitio arqueol\u00f3gico, por lo cual la U<\/span><span data-contrast=\"auto\">niversidad<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se comprometi\u00f3 a coadyuvar con el INAH en la protecci\u00f3n y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> defensa de dicho patrimonio.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEn 2006 se hizo un proyecto de salvamento, porque la intenci\u00f3n de la UV era construir la Unidad de Servicios Bibliotecarios y de Informaci\u00f3n, hoy <\/span><span data-contrast=\"auto\">Centro Universitario para las Artes, la Ciencia y la Cultura (CUACC)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">A partir de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 2018<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Omar Melo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Martha Judith Hern\u00e1ndez Velasco<\/span> <span data-contrast=\"auto\">realizan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> temporadas de campo en el s<\/span><span data-contrast=\"auto\">itio,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con el aval del Consejo <\/span><span data-contrast=\"auto\">de Arqueolog\u00eda del INAH; en ellas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> participan estudiantes<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">rograma <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">ducativo <\/span><span data-contrast=\"auto\">de Arqueolog\u00eda, adscrito a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la Facultad de Antropolog\u00eda de la UV<\/span><span data-contrast=\"auto\">, quienes realizan<\/span> <span data-contrast=\"auto\">trabajos <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">excavaci\u00f3n y <\/span><span data-contrast=\"auto\">prospecci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_80432\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-80432\" class=\"size-full wp-image-80432\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-3.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"545\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-3.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/02\/150212-Toxpan-3-300x226.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-80432\" class=\"wp-caption-text\">Vista de Toxpan. Al fondo se aprecia el Pico de Orizaba<\/p><\/div>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\"><b>S<\/b><\/span><b><\/b><b><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">itio \u00fanico en Mesoam\u00e9rica<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">San Francisco <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> consta <\/span><span data-contrast=\"auto\">de dos grandes plazas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, la Norte y la Sur, y un juego de pelota;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">hasta la fecha<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se han contabilizado 21 estructuras<\/span><span data-contrast=\"auto\">, entre grandes y peque\u00f1as<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El entrevistado hizo hincapi\u00e9 en que el juego de pelota <\/span><span data-contrast=\"auto\">es un elemento caracter\u00edstico del te<\/span><span data-contrast=\"auto\">rritorio mesoamericano<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que habla de la importancia que tuvieron determinados espac<\/span><span data-contrast=\"auto\">ios, pues no cualquiera lo ten\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Otra distinci\u00f3n son los basamentos piramidales de hasta 15 metros de altura. Se trata de estructuras realizadas en piedra care<\/span><span data-contrast=\"auto\">ada con n\u00facleos de piedra bola, y aunque no han encontrado evidencia de estuco, probablemente fueron repelladas co<\/span><span data-contrast=\"auto\">n barro<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Por desgracia <\/span><span data-contrast=\"auto\">no tenemos grandes esculturas. Precisamente en esta temporada de campo Enero 2020 hicimos una excavaci\u00f3n en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una piedra de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la Plaza Sur, se cree que era un <\/span><span data-contrast=\"auto\">altar para sacrificio, pero no se encontr\u00f3 evidencia de ello; lo que s\u00ed identificamos fue, aparentemente, parte de un marcador de juego de pelota.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\"> Cabe se\u00f1alar que en esta temporada de campo los 15 alumnos excavaron tres pozos, con sus respectivas extensiones.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para el entrevistado, San Franc<\/span><span data-contrast=\"auto\">isco <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es \u00fanico en el pa\u00eds,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> dadas sus caracter\u00edsticas de resguardo, pues ni la Universidad Nacional Aut\u00f3noma de M\u00e9xico ni la <\/span><span data-contrast=\"auto\">Escuela Naci<\/span><span data-contrast=\"auto\">onal de Antropolog\u00eda e Historia tienen en comodato un s<\/span><span data-contrast=\"auto\">itio arqueol\u00f3gico.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cSalvo que otros compa\u00f1eros me corrijan, somos la \u00fanica universidad mexicana que tiene bajo su resguardo un sitio arqueol\u00f3gico. <\/span><span data-contrast=\"auto\">Entonces, tenemos la oportunidad y a la vez la responsabilidad de coadyuvar con el INAH a la protecci\u00f3n de ese patrimonio.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Recientemente<\/span><span data-contrast=\"auto\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/banner\/uv-inah-y-ayuntamiento-de-cordoba-impulsaran-parque-arqueologico-toxpan\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"> la UV, el INAH y el Ayuntamiento de C\u00f3rdoba se reunieron para trabajar en una propuesta tripartita<\/a> que potencie el <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">itio <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rqueol\u00f3gico.<br \/>\n<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La pretensi\u00f3n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">es integrar un entorno <\/span><span data-contrast=\"auto\">ecoarqueol\u00f3gico<\/span><span data-contrast=\"auto\">, toda vez que en 2008 se realiz\u00f3 un inv<\/span><span data-contrast=\"auto\">entario de flora y fauna en el s<\/span><span data-contrast=\"auto\">itio y fue abrumadora la cantidad de especies identificadas.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para Omar Melo, San Francisco <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toxpa<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es <\/span><span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">un sitio \u00fanico en Mesoam\u00e9rica y las investigaciones que continuar\u00e1n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> desarrollando ah\u00ed<\/span><span data-contrast=\"auto\"> les permitir\u00e1n <\/span><span data-contrast=\"auto\">saber m\u00e1s de \u00e9l.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEste espacio tiene ciertas condicionantes que lo hacen muy particular: la apropiaci\u00f3n del espacio<\/span><span data-contrast=\"auto\">, la topograf\u00eda y el simbolismo<\/span>, <span data-contrast=\"auto\">porque<\/span> <span data-contrast=\"auto\">hay una recuperaci\u00f3n de saberes bastante fuerte.<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Se trata de unas lomas que van a dar a una barranca<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Desde ah\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">se <\/span><span data-contrast=\"auto\">puede<\/span> <span data-contrast=\"auto\">apreciar un<\/span><span data-contrast=\"auto\"> entorno impresionante.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Para el arque\u00f3logo de la UV, ninguna de las grandes culturas, como la Totonaca o la Olmeca, dio origen a esta ciudad\u00a0prehisp\u00e1nica<\/p>\n","protected":false},"author":1508,"featured_media":80377,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-80615","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-reportaje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1508"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80615\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/80377"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}