{"id":86032,"date":"2020-07-20T09:00:36","date_gmt":"2020-07-20T14:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=86032"},"modified":"2020-07-22T09:42:35","modified_gmt":"2020-07-22T14:42:35","slug":"reutilizacion-de-monumentos-olmecas-tema-del-wia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/banner\/reutilizacion-de-monumentos-olmecas-tema-del-wia\/","title":{"rendered":"Reutilizaci\u00f3n de monumentos olmecas, tema del WIA"},"content":{"rendered":"<style type=\"text\/css\">\n  blockquote p { color: #28519b; font-family: helvetica; font-size: 1.4em; }<br \/><\/style>\n<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">La escultura olmeca es el primer arte monumental en Mesoam\u00e9rica<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"2\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">El tema fue abordado en la octava sesi\u00f3n del Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"3\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">La conferencia <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">completa <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">u<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">ede verse <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">la p\u00e1gina de <\/span><\/i><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/WIA.UV\/videos\/2368954603409909\"><span data-contrast=\"none\">Facebook<\/span><i><span data-contrast=\"none\"> WIA.UV<\/span><\/i><\/a><i><span data-contrast=\"auto\">. La pr\u00f3xima sesi\u00f3n ser\u00e1 el 23 de julio y tratar\u00e1 del colapso durante el periodo cl\u00e1sico en la costa del Golfo<\/span><\/i><\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_86033\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-1-100k.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-86033\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-86033\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-1-100k.jpg\" alt=\"Especialistas de la UV e instituciones de otros pa\u00edses participaron en la octava sesi\u00f3n del WIA\" width=\"722\" height=\"396\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-1-100k.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-1-100k-300x165.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-86033\" class=\"wp-caption-text\">Especialistas de la UV e instituciones de otros pa\u00edses participaron en la octava sesi\u00f3n del WIA<\/p><\/div>\n<blockquote><p><span data-contrast=\"auto\">\u201cTambi\u00e9n se pueden hacer reiteraciones en lugar de modificaciones y \u00e9sos son los fen\u00f3menos de larga duraci\u00f3n, aquellos que est\u00e1n en la cosmovisi\u00f3n, que encontramos en rituales, en escultura, urbanismo o en las ofrendas rituales peque\u00f1itas que los pueblos originarios siguen haciendo hoy en d\u00eda y que recuerdan los contextos que encontramos en excavaciones arqueol\u00f3gicas\u201d: Sara Ladr\u00f3n de Guevara<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p><\/blockquote>\n<p><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">20<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/07\/2020, Xalapa, <\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">Ver.-<\/span><\/i><\/b> <span data-contrast=\"auto\">La<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> estatua<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de Jefferson<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Davis<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Crist\u00f3bal Col\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">o <\/span><span data-contrast=\"auto\">John <\/span><span data-contrast=\"auto\">McDonogh<\/span><span data-contrast=\"auto\">, usada<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">anta\u00f1o <\/span><span data-contrast=\"auto\">como monumento<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">confederados <\/span><span data-contrast=\"auto\">en Estados Unidos<\/span> <span data-contrast=\"auto\">para<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hacer<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el paisaje y <\/span><span data-contrast=\"auto\">crear memoria social<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">recientemente<\/span> <span data-contrast=\"auto\">derribada<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">por <\/span><span data-contrast=\"auto\">quienes<\/span> <span data-contrast=\"auto\">protest<\/span><span data-contrast=\"auto\">an contra el <\/span><span data-contrast=\"auto\">ra<\/span><span data-contrast=\"auto\">cismo<\/span><span data-contrast=\"auto\">, es <\/span><span data-contrast=\"auto\">un ejemplo de lo que ha sucedido a lo largo de la historia<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en todo el mundo <\/span><span data-contrast=\"auto\">y la cultura Olmeca no es la excepci\u00f3n, <\/span><span data-contrast=\"auto\">se\u00f1alaron <\/span><span data-contrast=\"auto\">Christopher Pool, <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">Universidad de Kentucky<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (UK), y Sara Ladr\u00f3n de Guevara, rectora de la Universidad Veracruzana (UV)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En la octava sesi\u00f3n del <\/span><span data-contrast=\"auto\">Webinario<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Internacional de Arqueolog\u00eda (WIA), organizado por la <a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Universidad Veracruzana<\/a> (UV) a trav\u00e9s del cuerpo acad\u00e9mico (CA) Arqueolog\u00eda del Paisaje y Cosmovisi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, el investigador de la UK present\u00f3 la ponencia \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Los monumentos y la memoria en el paisaje de Tres Zapotes, Veracruz<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En t\u00e9rminos generales, <\/span><span data-contrast=\"auto\">explic\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">que<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">scultura olmeca<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> primer arte monumental en Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> utilizada<\/span><span data-contrast=\"auto\"> para crear memorias sociales<\/span><span data-contrast=\"auto\">. <\/span><span data-contrast=\"auto\">M\u00e1s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">concretamente<\/span><span data-contrast=\"auto\">, precis\u00f3 que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el crecimiento<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y descenso<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tres<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Zapote<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">est\u00e1 fechado entre el 1250 a.C. y 1000 <\/span><span data-contrast=\"auto\">d.C.<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u201cEs el \u00fanico centro olmeca que sobrevivi\u00f3 al colapso de La Venta\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y entonces, se convirti\u00f3 en un centro <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">pi<\/span> <span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">lmeca.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Mientras en <\/span><span data-contrast=\"auto\">el <\/span><span data-contrast=\"auto\">formativo temprano fue una aldea<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que abarcaba alrededor de 17 hect\u00e1reas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, con entre 85 y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 170 personas<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> despu\u00e9s de la ca\u00edda de La Venta sigui\u00f3 creciendo y <\/span><span data-contrast=\"auto\">tuvo su <\/span><span data-contrast=\"auto\">auge en <\/span><span data-contrast=\"auto\">el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> formativo tard\u00edo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cubriendo 500 hect\u00e1reas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con estimaciones de una poblaci\u00f3n de <\/span><span data-contrast=\"auto\">seis<\/span><span data-contrast=\"auto\"> mil 700 personas.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Enseguida<\/span><span data-contrast=\"auto\">, empez\u00f3 su ca\u00edda.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Las ca<\/span><span data-contrast=\"auto\">bezas colosales de Tres Zapotes, <\/span><span data-contrast=\"auto\">los monumentos A y Q, \u201cson claramente retratos <\/span><span data-contrast=\"auto\">de gobernantes en el sitio\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">asimismo <\/span><span data-contrast=\"auto\">el investigador <\/span><span data-contrast=\"auto\">habl\u00f3 de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">estelas<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">una columna.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cPero la historia de los monumentos olmecas <\/span><span data-contrast=\"auto\">en Tres Zapotes no termina ah\u00ed. Fueron utilizados siglos despu\u00e9s<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">en algunas ocasiones<\/span> <span data-contrast=\"auto\">para hacer espacio<\/span><span data-contrast=\"auto\">s, darles <\/span><span data-contrast=\"auto\">significativos y crear una memoria social compartida por todos<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">L\u00edderes <\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">pi<\/span><\/b> <b><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">lmecas usaron las esculturas olmecas<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{}\"><br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Luego del colapso de La Venta, <\/span><span data-contrast=\"auto\">plante\u00f3, <\/span><span data-contrast=\"auto\">se piensa qu<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tres<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Zapotes <\/span><span data-contrast=\"auto\">hubo continuidad, desarrollo demogr\u00e1fico <\/span><span data-contrast=\"auto\">y cultural, as\u00ed como una reorganizaci\u00f3n del gobierno<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es decir,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> pas<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">de ser<\/span><span data-contrast=\"auto\"> monopolizaci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">exclusi<\/span><span data-contrast=\"auto\">va<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en el periodo <\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">lmeca<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">a coop<\/span><span data-contrast=\"auto\">eraci\u00f3n entre fracciones en el <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">pi<\/span><span data-contrast=\"auto\"> olmeca<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Es m<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e1s, su argumento es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que los l\u00edderes de las fracciones <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">pi<\/span> <span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">lmecas <\/span><span data-contrast=\"auto\">usaron las esculturas olmecas \u2013que son m\u00e1s antiguas\u2013<\/span> <span data-contrast=\"auto\">para legitimar su posici\u00f3n en la sociedad<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">s decir, <\/span><span data-contrast=\"auto\">involucraron la memoria de gobernantes antiguos <\/span><span data-contrast=\"auto\">e instituciones, exhibiendo sus retratos y su altar <\/span><span data-contrast=\"auto\">dentro de complejos c\u00edvicos ceremoniales<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cAl yuxtaponer monumentos antiguos <\/span><span data-contrast=\"auto\">con nuevas formas arquitect\u00f3nicas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, manipularon la memoria colectiva de los or\u00edgenes olmecas compartidos por la sociedad, para <\/span><span data-contrast=\"auto\">establecer una carta para su autoridad pol\u00edtica actual<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d, <\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">o cual<\/span><span data-contrast=\"auto\"> destaca el proceso din\u00e1mico <\/span><span data-contrast=\"auto\">de elaborar memorias sociales para las necesidades actuales.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEs tan importante<\/span><span data-contrast=\"auto\"> olvidar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un pasado como recordar<\/span><span data-contrast=\"auto\">lo<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d, <\/span><span data-contrast=\"auto\">sentenci\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a manera de introducci\u00f3n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">al<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tema del<\/span><span data-contrast=\"auto\"> borrado de la memoria<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en Tre<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Zapotes,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">para ello expu<\/span><span data-contrast=\"auto\">so<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tres estelas<\/span><span data-contrast=\"auto\">: la A, rota y con la cara removid<\/span><span data-contrast=\"auto\">a por golpes; la F<\/span><span data-contrast=\"auto\">, fragmentada, <\/span><span data-contrast=\"auto\">con <\/span><span data-contrast=\"auto\">cara removida y mutilada<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Ambas<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">r<\/span><span data-contrast=\"auto\">epresentan a gobernantes olmecas m\u00e1s pr\u00f3ximos en el tiempo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">asociados m\u00e1s directamente con los fracasos de la \u00e9poca olmeca tard\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y que necesitaban un cambio de gobierno <\/span><span data-contrast=\"auto\">en Tres Zapotes<\/span><span data-contrast=\"auto\">; el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">enfoque en remover <\/span><span data-contrast=\"auto\">la cara parece dirigido a borrar la persona de la memoria colectiva<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La<\/span><span data-contrast=\"auto\"> estela C tiene <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">un<\/span><span data-contrast=\"auto\">a <\/span><span data-contrast=\"auto\">biograf\u00eda complicada<\/span><span data-contrast=\"auto\"> e interesante<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cuya cara <\/span><span data-contrast=\"auto\">anversa<\/span> <span data-contrast=\"auto\">el investigador de la UK coloca en <\/span><span data-contrast=\"auto\">el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> formativo tard\u00edo temprano <\/span><span data-contrast=\"auto\">(400 a 200 <\/span><span data-contrast=\"auto\">a.C<\/span><span data-contrast=\"auto\">)<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la inscripci\u00f3n en el otro lado<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es del formativo tard\u00edo <\/span><span data-contrast=\"auto\">tard\u00edo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (32 a.C.)<\/span><span data-contrast=\"auto\">; mientras la parte inferior <\/span><span data-contrast=\"auto\">fue<\/span><span data-contrast=\"auto\"> reubicada y cuando se hizo el <\/span><span data-contrast=\"auto\">hallazgo estaba colocada <\/span><span data-contrast=\"auto\">sin ning\u00fan respeto <\/span><span data-contrast=\"auto\">hacia la inscripci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, es decir,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sin considerar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> su orientaci\u00f3n original.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Entre sus conclusiones<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Pool<\/span> <span data-contrast=\"auto\">expuso que s<\/span><span data-contrast=\"auto\">i <\/span><span data-contrast=\"auto\">no todas las sociedades, la mayor\u00eda reconocen la <\/span><span data-contrast=\"auto\">monumentalidad en el paisaje natural;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que la gente <\/span><span data-contrast=\"auto\">com\u00fanmente marca el paisaje en forma duradera, donde \u00e9ste lo permite<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y que hacer <\/span><span data-contrast=\"auto\">lugares <\/span><span data-contrast=\"auto\">(<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">placem<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">aking<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">)<\/span> <span data-contrast=\"auto\">implica la creaci\u00f3n de memorias sociales.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Mientras los olmecas <\/span><span data-contrast=\"auto\">elaboraron una tecnolog\u00eda novedosa <\/span><span data-contrast=\"auto\">con su escultura monumental<\/span><span data-contrast=\"auto\">, t<\/span><span data-contrast=\"auto\">ambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">amplificaron y modificaron los <\/span><span data-contrast=\"auto\">significados de lugares <\/span><span data-contrast=\"auto\">a trav\u00e9s de <\/span><span data-contrast=\"auto\">yuxtaposiciones de monumentos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, estructuras construidas y caracter\u00edsticas naturales.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Adem\u00e1s, las generaciones sucesivas, reinterpretaron y modificaron <\/span><span data-contrast=\"auto\">estos significados con nuevos marcos, yuxtaposiciones, <\/span><span data-contrast=\"auto\">desfiguraciones y eliminaciones.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Tales <\/span><span data-contrast=\"auto\">t\u00e9cnicas de transformaci\u00f3n de la memoria <\/span><span data-contrast=\"auto\">social a trav\u00e9s de la manipulaci\u00f3n de monumentos <\/span><span data-contrast=\"auto\">son comunes en las sociedades complejas, incluida la nuestra<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">remarc\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">Hago <\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">alusi\u00f3n a la memoria de las cosas peque\u00f1itas<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\"> Sara<\/span><\/b> <b><span data-contrast=\"auto\">Ladr\u00f3n de Guevara<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{}\"><br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">En su intervenci\u00f3n en calidad de comentarista, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Sara Ladr\u00f3n de Guevara<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">rectora de la UV<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y cuyo quehacer disciplinar es la arqueolog\u00eda, expus<\/span><span data-contrast=\"auto\">o una serie de monumentos <\/span><span data-contrast=\"auto\">que fueron reutilizados<\/span><span data-contrast=\"auto\"> o modificados<\/span><span data-contrast=\"auto\">: <\/span><span data-contrast=\"auto\">la cabeza colosal <\/span><span data-contrast=\"auto\">olmeca <\/span><span data-contrast=\"auto\">n\u00famero 7<\/span><span data-contrast=\"auto\">, el <\/span><span data-contrast=\"auto\">M<\/span><span data-contrast=\"auto\">ascar\u00f3n de Medias Aguas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y el Se\u00f1or de las Limas, del acervo del Museo de Antropolog\u00eda de Xalapa (MA<\/span><span data-contrast=\"auto\">X<\/span><span data-contrast=\"auto\">).<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En la cabe<\/span><span data-contrast=\"auto\">za<\/span><span data-contrast=\"auto\"> colosal<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">un<\/span><span data-contrast=\"auto\">o de sus lados <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">a la altura de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> oreja derecha<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se observa<\/span><span data-contrast=\"auto\">n los hombr<\/span><span data-contrast=\"auto\">os<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de un personaje que saldr\u00eda de un trono, lo que evidencia que fue un momento <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">utiliza<\/span><span data-contrast=\"auto\">ron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> para dos funciones<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">dos s\u00edmbolos distintos en una misma<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u00e9poca, en San Lorenzo<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">: primero un trono y despu\u00e9s como un retrato.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">n el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Mascar\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">s posible <\/span><span data-contrast=\"auto\">reconocer los trazos <\/span><span data-contrast=\"auto\">de un personaje saliendo <\/span><span data-contrast=\"auto\">en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la parte inferior, similar al de un trono<\/span><span data-contrast=\"auto\">. <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">De tal forma que tenemos en un sitio del cl\u00e1sico, como Medias Aguas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">un monumento utilizado <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tiempos anteriores<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">del precl\u00e1sico<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">, pero modificando totalmente su significado<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">En esa pieza, remarc\u00f3, es posible ver esa memoria modificada <\/span><span data-contrast=\"auto\">a partir de un mismo monumento, per<\/span><span data-contrast=\"auto\">o en una temporalidad distinta.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_86034\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-2-100k.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-86034\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-86034\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-2-100k.jpg\" alt=\"Las cabezas colosales de Tres Zapotes \u201cson claramente retratos de gobernantes en el sitio\u201d, dijo Christopher Pool \" width=\"722\" height=\"402\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-2-100k.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/170720-KARINA-WIA-VIII-2-100k-300x167.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-86034\" class=\"wp-caption-text\">Las cabezas colosales de Tres Zapotes \u201cson claramente retratos de gobernantes en el sitio\u201d, dijo Christopher Pool<\/p><\/div>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Q<\/span><span data-contrast=\"auto\">uiero hacer notar que muchas piezas olmecas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, inclusive<\/span><span data-contrast=\"auto\"> varias<\/span><span data-contrast=\"auto\"> piezas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de otras culturas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\">, fueron reutilizadas y modificadas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ese sentido<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> habl\u00f3 d<\/span><span data-contrast=\"auto\">el Se\u00f1or de las Limas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, pieza \u201checha por un magn\u00edfico escultor<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d a la<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">despu\u00e9s <\/span><span data-contrast=\"auto\">pusie<\/span><span data-contrast=\"auto\">ron un<\/span> <span data-contrast=\"auto\">esgrafiado sobre su cuerpo <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">hombros y rodillas<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">. \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Si se fijan, el trazo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de las incisiones que tiene el Se\u00f1or de las Limas <\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> bastante torpe, no es la fineza de la escultura. Es alguien m\u00e1s que va y le pone estos esgrafiados<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">A decir de Sara Ladr\u00f3n de Guevara, el <\/span><span data-contrast=\"auto\">monumento fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">retrabajado<\/span><span data-contrast=\"auto\">, con la pretensi\u00f3n de agregarle <\/span><span data-contrast=\"auto\">una significaci\u00f3n que no tuvo en su manufactura original.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Explicaciones de esa <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00edndole<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">objetos reutilizados<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span> <span data-contrast=\"auto\">dio <\/span><span data-contrast=\"auto\">para otr<\/span><span data-contrast=\"auto\">os monumentos: la Estela de la M<\/span><span data-contrast=\"auto\">ojarr<\/span><span data-contrast=\"auto\">a,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> El <\/span><span data-contrast=\"auto\">B<\/span><span data-contrast=\"auto\">loque<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Cascajal, <\/span><span data-contrast=\"auto\">una<\/span><span data-contrast=\"auto\"> m\u00e1scara <\/span><span data-contrast=\"auto\">t<\/span><span data-contrast=\"auto\">eotihuacana<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Estatuilla de Los <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tuxtlas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cMuchas <\/span><span data-contrast=\"auto\">piezas arqueol\u00f3gicas son <\/span><span data-contrast=\"auto\">retrabajadas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> as\u00ed: hay <\/span><span data-contrast=\"auto\">alguien que pone sus marcas; algunas de temporalidades diferentes<\/span><span data-contrast=\"auto\">, como este pectoral claramente olmeca<\/span><span data-contrast=\"auto\">, que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por el lado de atr\u00e1s tiene inscripciones mayas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una <\/span><span data-contrast=\"auto\">reutilizaci\u00f3n, una utilizaci\u00f3n de algo que tuvo un significado <\/span><span data-contrast=\"auto\">al cual se le asumen nuevos, se le agregan, modifican<\/span><span data-contrast=\"auto\"> o se legitiman los originales.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n expuso piezas <\/span><span data-contrast=\"auto\">prehisp\u00e1nicas que han sido modificadas<\/span> <span data-contrast=\"auto\">cuando ya son parte de <\/span><span data-contrast=\"auto\">colecciones europeas<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">casos como el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">faraona<\/span><span data-contrast=\"auto\"> egipcia <\/span><span data-contrast=\"auto\">Hatshepsut<\/span><span data-contrast=\"auto\">, de la que posteriormente borraron im\u00e1genes, <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cno quer\u00edan que quedara una mujer gobernante en la historia <\/span><span data-contrast=\"auto\">de los faraones\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Asimismo, habl\u00f3 de los iconoclastas, que rompen y destruyen<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">talibanes destruyendo patrimonios de la humanidad<\/span><span data-contrast=\"auto\">, en <\/span><span data-contrast=\"auto\">aras<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de una visi\u00f3n religiosa fundamentalista<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">; de las recientes retiradas de monumentos a los que tambi\u00e9n aludi\u00f3 Pool, <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cmodifican el paisaje, quieren <\/span><span data-contrast=\"auto\">modificar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la memoria y <\/span><span data-contrast=\"auto\">quieren cambiar los <\/span><span data-contrast=\"auto\">valores de nuestro tiempo\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">L<\/span><span data-contrast=\"auto\">a Rectora de la UV <\/span><span data-contrast=\"auto\">present\u00f3 una<\/span> <span data-contrast=\"auto\">imagen de una ceremonia en la que particip\u00f3, <\/span><span data-contrast=\"auto\">desarrollada <\/span><span data-contrast=\"auto\">en la <\/span><span data-contrast=\"auto\">Universidad Veracruzana Intercultural<\/span> <span data-contrast=\"auto\">(UVI) <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ede Grandes Monta\u00f1as<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\"> En ese momento, <\/span><span data-contrast=\"auto\">observar la colocaci\u00f3n de una ofrenda<\/span> <span data-contrast=\"auto\">le record\u00f3 la<\/span><span data-contrast=\"auto\">s encontradas enterradas de peri<\/span><span data-contrast=\"auto\">odos precolombinos<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEntonces, quiero hacer alusi\u00f3n a la memoria de las cosas peque\u00f1itas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">no de los grandes monumentos, sino las que quedan en formas cotidianas y rituales<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y que al no ocupar demasiado espacio no modifican paisajes urbanos<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se quedan en la memoria y se siguen reproduciendo<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para <\/span><span data-contrast=\"auto\">el<\/span><span data-contrast=\"auto\">la, la reu<\/span><span data-contrast=\"auto\">tilizaci\u00f3n, modificaci\u00f3n, reinterpretaci\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, apropiaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, legitimaci\u00f3n o destrucci\u00f3n \u201cson f<\/span><span data-contrast=\"auto\">en\u00f3menos que los seres humanos <\/span><span data-contrast=\"auto\">realizamos porque creamos, destruimos y modificamos<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Incluso, a\u00f1adi\u00f3,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u201ccada<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una de estas acciones <\/span><span data-contrast=\"auto\">corresponde a una valoraci\u00f3n del objeto y una significaci\u00f3n de su importancia<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En cuanto a modificaciones, <\/span><span data-contrast=\"auto\">puede ocurrir que se mantenga el mismo valor simb\u00f3lic<\/span><span data-contrast=\"auto\">o y se <\/span><span data-contrast=\"auto\">legitim<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en el mismo periodo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">como es el caso de un trono a una <\/span><span data-contrast=\"auto\">cabeza colosal<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se<\/span><span data-contrast=\"auto\"> modif<\/span><span data-contrast=\"auto\">ique<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el significado<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del<\/span><span data-contrast=\"auto\"> discurso en un periodo distinto<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">de trono a mascar\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">descarnado<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">; o bien<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f1adir<\/span><span data-contrast=\"auto\"> elementos p<\/span><span data-contrast=\"auto\">ara integrarlos en el discurso <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">ah\u00ed est\u00e1n las <\/span><span data-contrast=\"auto\">incisiones que agregan elementos iconogr\u00e1fic<\/span><span data-contrast=\"auto\">os en el Se\u00f1or de las <\/span><span data-contrast=\"auto\">Limas<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">; o inscripciones que a<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f1aden<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una narrativa que se suma al discurso <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">como <\/span><span data-contrast=\"auto\">La <\/span><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">stela de la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Mojarra, <\/span><span data-contrast=\"auto\">El<\/span> <span data-contrast=\"auto\">B<\/span><span data-contrast=\"auto\">loque de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Cascajal o la <\/span><span data-contrast=\"auto\">Estatuilla de Los <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tuxtlas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n, <\/span><span data-contrast=\"auto\">dijo, con<\/span><span data-contrast=\"auto\"> inscripciones <\/span><span data-contrast=\"auto\">que ocultan un discurso en una pieza<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sin destruirla ni modificarla<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en el discurso original <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">un <\/span><span data-contrast=\"auto\">ejemplo de ello fue la m\u00e1scara <\/span><span data-contrast=\"auto\">t<\/span><span data-contrast=\"auto\">eotihuacana<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cSe puede modificar el uso: un d<\/span><span data-contrast=\"auto\">ios puede devenir en joyer\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en una cultura distinta y una reinterpretaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">o cambiar la narrativa de la historia: los iconoclastas<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en otro periodo <\/span><span data-contrast=\"auto\">o en el mismo<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> destruyendo los monumentos.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se pueden hacer reiteraciones<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en lugar de modificaciones y \u00e9<\/span><span data-contrast=\"auto\">sos son los fen\u00f3menos de larga duraci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, aquellos que est\u00e1n en la cosmovisi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, que encontramos en rituales, en <\/span><span data-contrast=\"auto\">escultura, urbanismo o en las ofrendas <\/span><span data-contrast=\"auto\">rituales peque\u00f1itas que los pueblos originarios<\/span><span data-contrast=\"auto\"> siguen haciendo hoy en d\u00eda y que recuerdan los contextos<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que encontramos <\/span><span data-contrast=\"auto\">en excavaciones arqueol\u00f3gicas.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">n calidad de comentarista<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">t<\/span><span data-contrast=\"auto\">ambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">participaron<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Ponciano<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Ortiz Ceballo<\/span><span data-contrast=\"auto\">s,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del Instituto de Antropolog\u00eda de la UV<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">e<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Hirokazu<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Kotegawa<\/span><span data-contrast=\"auto\">, de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">Universidad Nacional <\/span><span data-contrast=\"auto\">Aut\u00f3noma de Hondura<\/span><span data-contrast=\"auto\">s. La moderadora fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">Lourdes <\/span><span data-contrast=\"auto\">Budar<\/span><span data-contrast=\"auto\">, organizadora del evento y <\/span><span data-contrast=\"auto\">directora de la U<\/span><span data-contrast=\"auto\">VI<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Esta edici\u00f3n del WIA, desarrollada el <\/span><span data-contrast=\"auto\">16<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de julio, al igual que las anteriores, puede consultarse a detalle en el <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Facebook<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">: <\/span><span data-contrast=\"auto\">WIA.UV. La pr\u00f3xima sesi\u00f3n se desarrollar\u00e1 el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 23 <\/span><span data-contrast=\"auto\">de julio<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y tratar\u00e1 del colapso durante el periodo cl\u00e1sico en la <\/span><span data-contrast=\"auto\">c<\/span><span data-contrast=\"auto\">osta del Golfo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>El crecimiento y descenso de Tres Zapotes est\u00e1 fechado entre el 1250 a.C. y 1000 d.C. \u201cEs el \u00fanico centro olmeca que sobrevivi\u00f3 al colapso de La Venta y, entonces, se convirti\u00f3 en un centro epi olmeca\u201d: Christopher Pool <\/p>\n","protected":false},"author":1775,"featured_media":86035,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[61],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86032"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1775"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86032"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86032\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86032"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86032"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86032"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}