{"id":86560,"date":"2020-08-20T10:36:36","date_gmt":"2020-08-20T15:36:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=86560"},"modified":"2020-08-21T11:40:13","modified_gmt":"2020-08-21T16:40:13","slug":"moluscos-arqueologicos-ayudan-a-comprender-patrones-de-asentamiento","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/general\/moluscos-arqueologicos-ayudan-a-comprender-patrones-de-asentamiento\/","title":{"rendered":"Moluscos arqueol\u00f3gicos ayudan a comprender patrones de asentamiento\u00a0"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">En Baja California <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">a <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">ocupaci\u00f3n de sociedades cazadoras<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">-recol<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">ctoras-pescadoras d<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">ata <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> hace 12 mi<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">a\u00f1os<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><i><\/i><\/p>\n<div id=\"attachment_86561\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/180820-KARINA-WIA-12.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-86561\" class=\"size-full wp-image-86561\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/180820-KARINA-WIA-12.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"542\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/180820-KARINA-WIA-12.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/180820-KARINA-WIA-12-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-86561\" class=\"wp-caption-text\">Mayra del Carmen Robles, Enah Monserrat Fonseca y Lourdes Budar<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">20<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/08\/2020, Xalapa, Ver.-<\/span><\/i><\/b> <span data-contrast=\"auto\">La XII sesi\u00f3n d<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><span data-contrast=\"auto\">Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda (WIA), organizado por la <a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Universidad Veracruzana<\/a> (UV), a trav\u00e9s del cuerpo acad\u00e9mico (CA) Arqueolog\u00eda del Paisaje y Cosmovisi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tuvo como tema <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Baja California y los moluscos arqueol\u00f3gicos en la reconstrucci\u00f3n ambiental<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La ponente fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">Mayra del Carmen Robles Montes<\/span><span data-contrast=\"auto\">, quien desarrolla su investigaci\u00f3n doctoral en e<\/span><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><span data-contrast=\"auto\">Centro Interdisciplinario de Ciencias Marinas del Instituto Polit\u00e9cnico Nacional<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Cicimar<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">-IPN)<\/span><span data-contrast=\"auto\">, mientras<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los comentarios estuvieron a car<\/span><span data-contrast=\"auto\">go de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Enah<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Monserrat Fonseca Ibarra<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigadora del <\/span><span data-contrast=\"auto\">Instituto Nacional de <\/span><span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">ntropolog\u00eda e Historia<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (INAH) Centro <\/span><span data-contrast=\"auto\">Baja California.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Robles Monte<\/span><span data-contrast=\"auto\">s <\/span><span data-contrast=\"auto\">ha <\/span><span data-contrast=\"auto\">desarrollado sus investigaciones con la t\u00e9cnica <\/span><span data-contrast=\"auto\">denominada <\/span><span data-contrast=\"auto\">an\u00e1lisis<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de is\u00f3topos estables de ox\u00ed<\/span><span data-contrast=\"auto\">geno<\/span><span data-contrast=\"auto\">, que permite la <\/span><span data-contrast=\"auto\">reconstrucci\u00f3n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">paleoambiental<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en arqueolog\u00eda.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">A manera de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">contextualizar, expuso que las sociedades que habitaron la pen\u00ednsula de Baja California <\/span><span data-contrast=\"auto\">mantuvieron una organizaci\u00f3n cazadora-recolectora-pes<\/span><span data-contrast=\"auto\">cadora<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a lo largo del territorio y del tiempo, hasta el <\/span><span data-contrast=\"auto\">contacto con espa\u00f1oles.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Puntualiz\u00f3 que ah\u00ed hubo poblaciones desde hace <\/span><span data-contrast=\"auto\">12 mil a\u00f1os, divididos en tres periodos: <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">aleoind\u00edgena<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rcaico<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">rehistoria tard\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">De <\/span><span data-contrast=\"auto\">los <\/span><span data-contrast=\"auto\">campamentos cancheros en espec\u00edfico, precis\u00f3 que se trata de unidades habitacional<\/span><span data-contrast=\"auto\">es donde las sociedades hac\u00edan <\/span><span data-contrast=\"auto\">actividades cotidianas, manufacturaban<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sus herramientas y eran ocupadas de manera anual o estacional<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En su caso, <\/span><span data-contrast=\"auto\">la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> investigaci\u00f3n de maestr\u00eda y de la cual detall\u00f3 en el WIA vers\u00f3 sobre <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cTemporalidad, patrones de explotaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y significado ambiental de los moluscos en el conc<\/span><span data-contrast=\"auto\">hero<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">La<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Jovita<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Baja California\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Con la<\/span><span data-contrast=\"auto\">s t\u00e9cnicas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> isot\u00f3pic<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que aplic\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">a los moluscos <\/span><span data-contrast=\"auto\">del con<\/span><span data-contrast=\"auto\">chero<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en menci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">determin<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u00e9ste<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tuvo un periodo de <\/span><span data-contrast=\"auto\">ocupaci\u00f3n de 390 a\u00f1os<\/span><span data-contrast=\"auto\">, durante la prehistoria tard\u00eda: entre 1195 d.C.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">al <\/span><span data-contrast=\"auto\">1585 d.C.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Explic\u00f3 que los moluscos son trazadores ambientales, <\/span><span data-contrast=\"auto\">en particular <\/span><span data-contrast=\"auto\">los bivalv<\/span><span data-contrast=\"auto\">os tiene<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> bandas de crecimiento <\/span><span data-contrast=\"auto\">que son controladas por varios factores: temperatura, salinidad, ciclo reproductivo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y de marea, posici\u00f3n en el <\/span><span data-contrast=\"auto\">intermarea<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y disponibilidad de alimento.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">De todos ellos, la temperatura ser\u00e1 siempre el valor dominante que controle <\/span><span data-contrast=\"auto\">el crecimiento de <\/span><span data-contrast=\"auto\">tales organismos.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">La huella isot\u00f3pica nos puede ofrecer condiciones ambientales y de temperatur<\/span><span data-contrast=\"auto\">a\u201d, por ello se puede definir s<\/span><span data-contrast=\"auto\">i<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un molusco vivi\u00f3 en condiciones completamente oce\u00e1nicas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> o fue una mezcla con agua dulce de r\u00edo.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Esto,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en t\u00e9rminos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> arqueol\u00f3gic<\/span><span data-contrast=\"auto\">os<\/span><span data-contrast=\"auto\">, permite definir patrones de exploraci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">y explotaci\u00f3n, as\u00ed como de asentamiento<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">las sociedad<\/span><span data-contrast=\"auto\">es que recolectaron el molusco.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para ella, se traduce en disponibilidad natural y estacional de los recursos, preferencia cultural de uso y consumo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">sobre<\/span><span data-contrast=\"auto\">explotaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y periodos de recolecci\u00f3n.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Otro aspecto que yo consider\u00e9 es que la recolecta de este organismo es relativamente sencilla <\/span><span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">fue<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una actividad en la cual posiblemente<\/span> <span data-contrast=\"auto\">todos los grupos de edad de una banda pudieron haber colaborado<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">A\u00f1adi\u00f3: \u201cEn general, esto me indica que la dieta de los pobladores de la prehistoria tard\u00eda en La Jovita se complement\u00f3 con otro tipo de estrategias de subsistencia. Este patr\u00f3n puede estar relacionado <\/span><span data-contrast=\"auto\">con<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la introducci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cultural <\/span><span data-contrast=\"auto\">del arco y la <\/span><span data-contrast=\"auto\">flecha <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">la pen\u00ednsula de Baja California\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La investigadora <\/span><span data-contrast=\"auto\">remarc\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">, por un lado,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que los moluscos arqueol\u00f3gicos tienen un alto potencial de an\u00e1lisis<\/span><span data-contrast=\"auto\">; por otro, destac\u00f3 las virtudes de trabajar con la aplicaci\u00f3n de an\u00e1lisis de is\u00f3topos <\/span><span data-contrast=\"auto\">estables de ox\u00edgeno y <\/span><span data-contrast=\"auto\">par\u00e1metros <\/span><span data-contrast=\"auto\">ecol\u00f3gicos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, como herramienta \u00fatil con fines comparativos en la interpretaci\u00f3n de patrones de explotaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en campos concheros.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Ambos planteamientos, a<\/span> <span data-contrast=\"auto\">manera de <\/span><span data-contrast=\"auto\">despertar el inter\u00e9s en m\u00e1s personas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sobre el tema.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Algunos de los puntos que enfatiz\u00f3<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Enah<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Monserrat Fonseca<\/span><span data-contrast=\"auto\"> fueron: \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Debemos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tener muy claro que nuestro objeto de estudio no es el molusco, la concha, la temperatura, sino las sociedades que habitaron en el pasado la <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">en\u00ednsula<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Coincidi\u00f3 con <\/span><span data-contrast=\"auto\">la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> conferencista en qu<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hay mucho por estudiar en aquella regi\u00f3n sobre los patrones de asentamiento.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En la sesi\u00f3n de preguntas y respuestas se plantearon m\u00e1s temas, como <\/span><span data-contrast=\"auto\">las manifestaciones gr\u00e1fico-rupestres (tambi\u00e9n conocidas como <\/span><span data-contrast=\"auto\">petrograbados<\/span><span data-contrast=\"auto\">) en <\/span><span data-contrast=\"auto\">la<\/span> <span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">en\u00ednsula; <\/span><span data-contrast=\"auto\">las herramientas utilizadas <\/span><span data-contrast=\"auto\">por<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los concheros, el uso de la l\u00edtica, entre otros <\/span><span data-contrast=\"auto\">temas.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sesi\u00f3n 12 del WIA se desarroll\u00f3 el 13 de agosto<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y fue moderada por la organizadora de este ejercicio acad\u00e9mica, Lourdes Budar Jim\u00e9nez. Puede<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con<\/span><span data-contrast=\"auto\">sultarse de manera \u00edntegra en la p\u00e1gina de <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Facebook<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">: <\/span><span data-contrast=\"auto\">WIA.UV.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mayra del Carmen Robles, del <em>Cicimar<\/em>-IPN, habl\u00f3 sobre \u201cTemporalidad, patrones de explotaci\u00f3n y significado ambiental de los moluscos en el conchero de La Jovita, Baja California\u201d\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":1869,"featured_media":86561,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-86560","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-general"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86560","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1869"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86560"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86560\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86561"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86560"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86560"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86560"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}