{"id":86842,"date":"2020-08-30T08:00:56","date_gmt":"2020-08-30T13:00:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=86842"},"modified":"2020-08-31T10:12:23","modified_gmt":"2020-08-31T15:12:23","slug":"sierra-norte-de-puebla-enclave-importante-en-la-historia-mesoamericana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/general\/sierra-norte-de-puebla-enclave-importante-en-la-historia-mesoamericana\/","title":{"rendered":"Sierra Norte de Puebla, enclave importante en la historia mesoamericana"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Omar Ruiz y Eduardo Merlo<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> hablaron de la que ha <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">sido denominada \u201csierra m\u00e1gica\u201d<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_86843\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/280820-KARINA-WIA-XIV-100k.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-86843\" decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-86843\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/280820-KARINA-WIA-XIV-100k.jpg\" alt=\"Lourdes Budar, Omar Ruiz y Eduardo Merlo \" width=\"722\" height=\"404\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/280820-KARINA-WIA-XIV-100k.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/08\/280820-KARINA-WIA-XIV-100k-300x168.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-86843\" class=\"wp-caption-text\">Lourdes Budar, Omar Ruiz y Eduardo Merlo<\/p><\/div>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">30<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/08\/2020, <\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">X<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">alapa, <\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">Ver.- <\/span><\/i><\/b><span data-contrast=\"auto\">La s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra Norte de Puebla hist\u00f3ricamente ha sido <\/span><span data-contrast=\"auto\">co<\/span><span data-contrast=\"auto\">habitada por<\/span> <span data-contrast=\"auto\">diversos grupos \u00e9tnicos<\/span><span data-contrast=\"auto\">: nahuas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">totonacas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tepehuas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> otom\u00ede<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Su riqueza <\/span><span data-contrast=\"auto\">abarca<\/span> <span data-contrast=\"auto\">paisajes<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ecosistemas<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cultura<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tradiciones<\/span><span data-contrast=\"auto\"> originarias,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">as\u00ed como<\/span><span data-contrast=\"auto\"> arqueolog\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013se han identificado alrededor de dos mil 500 sitios<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013, de ello compartieron<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Omar Ruiz Gordillo <\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Eduardo Merlo Ju\u00e1rez<\/span><span data-contrast=\"auto\">, investigadores<\/span> <span data-contrast=\"auto\">del Instituto <\/span><span data-contrast=\"auto\">Nacional <\/span><span data-contrast=\"auto\">de Antropolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> e Historia<\/span> <span data-contrast=\"auto\">(INAH)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Se trat\u00f3 de la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> XI<\/span><span data-contrast=\"auto\">V<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sesi\u00f3n del Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda (WIA), organizado por la<a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"> Universidad Veracruzana<\/a> (UV), a trav\u00e9s del cuerpo acad\u00e9mico (CA) Arqueolog\u00eda del Paisaje y Cosmovisi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, cuyo t\u00edtulo fue<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Arqueolog\u00eda y <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">tnograf<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00eda de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra Norte de Puebla\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Omar Ruiz, tambi\u00e9n c<\/span><span data-contrast=\"auto\">atedr\u00e1tico de la UV<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">habl\u00f3 del sitio arqueol\u00f3gico <\/span><span data-contrast=\"auto\">Yohualichan<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Su<\/span><span data-contrast=\"auto\"> casa de la noche<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d, en espa\u00f1ol\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ubicado en el municipio de Cuetzalan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del Progreso<\/span><span data-contrast=\"auto\">: sus <\/span><span data-contrast=\"auto\">basamentos piramidales<\/span><span data-contrast=\"auto\">, terrazas, juego de pelota, nichos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, grecas,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">alfardas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">escalinatas, entre otros elementos arquitect\u00f3nicos.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Explic\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">con <\/span><span data-contrast=\"auto\">Yohualichan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se tiene la misma <\/span><span data-contrast=\"auto\">discusi\u00f3n que con <\/span><span data-contrast=\"auto\">el sitio arqueol\u00f3gico<\/span><span data-contrast=\"auto\"> El<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Taj\u00edn, sobre qu<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e9 grupo \u00e9tnico la <\/span><span data-contrast=\"auto\">construy\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">, incluso fue una pregunta planteada desde el p\u00fablico<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEl Taj\u00edn no sabemos qui\u00e9n lo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">construy\u00f3, por eso decimos <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2018la cultura de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> E<\/span><span data-contrast=\"auto\">l Taj\u00edn\u2019. <\/span><span data-contrast=\"auto\">No<\/span><span data-contrast=\"auto\">s <\/span><span data-contrast=\"auto\">ver\u00edamos mal si d<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">cimo<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u2018la cultura de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Yohualichan<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2019; tienen una vinculaci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">tremenda<\/span><span data-contrast=\"auto\">, en cuant<\/span><span data-contrast=\"auto\">o a e<\/span><span data-contrast=\"auto\">lementos <\/span><span data-contrast=\"auto\">arquitect\u00f3nicos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, pero me atrevo <\/span><span data-contrast=\"auto\">a pensar que no materiales<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Sin embargo, s\u00ed parece<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Yohualic<\/span><span data-contrast=\"auto\">han<\/span><span data-contrast=\"auto\"> corresponder a esta expansi\u00f3n de El Taj\u00edn, parte de<\/span><span data-contrast=\"auto\">, es uno de los sitios privilegiados\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Reiter\u00f3 que no se sabe qui\u00e9nes construyeron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el sitio<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">s\u00f3lo se tiene certeza de cu\u00e1ndo se emp<\/span><span data-contrast=\"auto\">ez\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a ocupar y cu\u00e1ndo fue abandonado. <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cConsideramos que fueron <\/span><span data-contrast=\"auto\">los <\/span><span data-contrast=\"auto\">totonacos <\/span><span data-contrast=\"auto\">quienes<\/span><span data-contrast=\"auto\"> construye<\/span><span data-contrast=\"auto\">ro<\/span><span data-contrast=\"auto\">n\u201d, a\u00f1adi\u00f3.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En su intervenci\u00f3n, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Eduardo Merlo<\/span><span data-contrast=\"auto\">, c<\/span><span data-contrast=\"auto\">atedr\u00e1tico en la Escuela Nacional de Antropolog\u00eda e Historia<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la <\/span><span data-contrast=\"auto\">Benem\u00e9rita Universidad Aut\u00f3noma de Puebla, entre otras<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del pa\u00eds y de Estados Unidos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, expuso:<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">La <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra Norte <\/span><span data-contrast=\"auto\">de Puebla <\/span><span data-contrast=\"auto\">es un enclave important\u00edsimo en la historia de la cultura de Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\">. La parte que abarca est\u00e1 \u00edntimamente ligada <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la zona de Veracruz, de Hidalgo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y la parte del <\/span><span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">ltiplano central donde <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e9ste<\/span> <span data-contrast=\"auto\">termina<\/span><span data-contrast=\"auto\">. De hecho, tenemos una cantidad de sitios arqueol\u00f3gicos impresionante<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Cit\u00f3 que en sus recorridos <\/span><span data-contrast=\"auto\">ha identificado m\u00e1<\/span><span data-contrast=\"auto\">s de dos mil 500 sitios arqueol\u00f3gicos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, aunque no se han realizado trabajos de excavaci\u00f3n en ninguno de los casos.<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Es m\u00e1s, <\/span><span data-contrast=\"auto\">sostuvo que <\/span><span data-contrast=\"auto\">la s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra <\/span><span data-contrast=\"auto\">Norte <\/span><span data-contrast=\"auto\">de Puebla est\u00e1 \u00edntimamente lig<\/span><span data-contrast=\"auto\">ada al norte del <\/span><span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">ltiplano central.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cNo me extra\u00f1a que la gran ciudad, la gran metr\u00f3polis de Teotihuac\u00e1n<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ten\u00eda presencia de las culturas de esta regi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Muchos no se atreven a decir que mayoritariamente <\/span><span data-contrast=\"auto\">Teotihuac\u00e1n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> haya sido toto<\/span><span data-contrast=\"auto\">naca<\/span><span data-contrast=\"auto\">, huasteca u otom\u00ed, pero yo creo que buena parte de su poblaci\u00f3n ven\u00eda de ac\u00e1 y muchas de las caracter\u00edsticas y conformaciones que tiene la ciudad vienen de tod<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> esta regi\u00f3n.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">cit\u00f3, con base en informaci\u00f3n de c\u00f3dices, los movimientos de conquista de grupos nahuas <\/span><span data-contrast=\"auto\">en esa s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de ah\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">actualmente <\/span><span data-contrast=\"auto\">se hable<\/span><span data-contrast=\"auto\">, mayoritariamente,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tal lengua<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Dej\u00f3 en claro la labor que queda para las venideras generaciones abocadas a la arqueolog\u00eda, pues es vasta la <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigaci\u00f3n pendiente all\u00e1: \u00bfd<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3nde est\u00e1 el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Hua<\/span><span data-contrast=\"auto\">uchinango<\/span><span data-contrast=\"auto\"> prehisp\u00e1nico<\/span><span data-contrast=\"auto\">?,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u00bf<\/span><span data-contrast=\"auto\">d<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3nde est\u00e1 <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tlatlauquitepec<\/span><span data-contrast=\"auto\"> verdadero?<\/span><span data-contrast=\"auto\">, as\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">mencion\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> varios sitios,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">pues <\/span><span data-contrast=\"auto\">no <\/span><span data-contrast=\"auto\">se<\/span><span data-contrast=\"auto\"> t<\/span><span data-contrast=\"auto\">ienen<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ubicados<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a la fecha<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Aclar\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">que se sabe de ellos por medio de la etnohis<\/span><span data-contrast=\"auto\">toria<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y etnolog\u00eda.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Ambos ponentes tambi\u00e9n hablaron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> minuciosamente <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\">l \u201cpara\u00edso\u201d que es <\/span><span data-contrast=\"auto\">tal s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra, con<\/span> <span data-contrast=\"auto\">sus<\/span><span data-contrast=\"auto\"> b<\/span><span data-contrast=\"auto\">arrancas, ca\u00f1adas, cascadas, grutas, cavernas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuevas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">manantiales<\/span><span data-contrast=\"auto\">; sus caminos de arrier\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">, que incluso datan de la \u00e9poca prehisp\u00e1nica<\/span><span data-contrast=\"auto\">; la infinidad<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> manifestaciones culturales<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tradiciones<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">riqueza culinaria<\/span><span data-contrast=\"auto\">, entre otros elementos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> caracter\u00edsticos, como <\/span><span data-contrast=\"auto\">la roca madre a flor del suelo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Este conversatorio estuvo moderado por la organizadora del WIA, la directora general de la Universidad Veracruzana Intercultural<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Lourdes <\/span><span data-contrast=\"auto\">Budar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Jim\u00e9<\/span><span data-contrast=\"auto\">nez.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Para <\/span><span data-contrast=\"auto\">escuchar <\/span><span data-contrast=\"auto\">esta<\/span><span data-contrast=\"auto\"> edici\u00f3n completa<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y las <\/span><span data-contrast=\"auto\">anteriores<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> puede consultar su <\/span><span data-contrast=\"auto\">p\u00e1gina en <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Facebook<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><span data-contrast=\"auto\"> WIA.<\/span><span data-contrast=\"auto\">UV.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>En la sesi\u00f3n XIV del Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda, Omar Ruiz y Eduardo Merlo hablaron de la que ha sido denominada \u201csierra m\u00e1gica\u201d <\/p>\n","protected":false},"author":1775,"featured_media":86843,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86842"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1775"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86842"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86842\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86843"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86842"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86842"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86842"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}